Mutfak Dolabı Ölçüleri: Tezgah, Alt ve Üst Dolap Standartları

Mutfak tezgâhının yüksekliği için Avrupa standardı EN 1116:2018 üç seçenek verir: 85, 90 ve 95 cm. Tezgâh en az 60 cm derin olur, üst dolap 31-40 cm derin ve tezgâhtan en az 45 cm yukarıda başlar^[1]. Önerimiz, üç seçenekten hangisini seçeceğinizi dirsek yüksekliğinize göre belirlemeniz. Aşağıda sipariş vermeden önce gereken ölçüleri standart değer ve önerimiz olarak ayrı ayrı topladık.

Tek bakışta mutfak dolabı ölçüleri

Ölçü	EN 1116:2018	Önerimiz
Tezgâh yüksekliği	85, 90 veya 95 cm (tolerans +5 cm)	85-92 cm, dirseğinize göre
Tezgâh derinliği	en az 60 cm	60-65 cm
Alt dolap gövde derinliği	özette değer yok	56-60 cm, kataloğa göre
Üst dolap derinliği	en az 31, en çok 40 cm	31-35 cm
Tezgâh ile üst dolap arası	en az 45 cm	50-60 cm
Baza (süpürgelik) yüksekliği	en az 8 cm	10-15 cm
Ankastre niş genişliği	45 veya 60 cm	cihazın kılavuzuna göre
Cihaz alan alt dolabın genişliği	40, 50, 60 veya 90 cm	markaya göre
Tezgâh altı niş yüksekliği	85 / 90 / 95 cm tezgâhta en az 82 / 87 / 92 cm	cihazın kılavuzuna göre
Ocak ile davlumbaz arası	değer vermez, üreticiye bırakır	cihazın kılavuzuna göre

Ortadaki sütun EN 1116:2018 mutfak mobilyası koordinasyon standardından^[1]. Sağdaki sütun bizim önerimiz; bir standarda dayanmaz ve markadan markaya değişebilir. Kesin gövde ölçüsünü siparişten önce üreticinin kataloğundan alın.

Mutfak tezgâhı yüksekliği nasıl seçilir?

EN 1116 sabit yükseklikteki tezgâh için 85, 90 ve 95 cm'i tanımlar; her biri 5 cm'ye kadar yukarı sapabilir. Üç seçenek, farklı boydaki kullanıcılara uyum için konmuştur. Yüksekliği ayarlanabilen tezgâhlarda bu değerler uygulanmaz; engelli kullanıcılar farklı ölçülere ihtiyaç duyabilir^[1].

Standart, tezgâhı dirsek yüksekliğine bağlayan bir kural vermez. Ayakta yapılan iş için yazılmış ergonomi kılavuzları ise çalışma yüzeyini dirseğin biraz altına koyar. ABD iş sağlığı enstitüsü NIOSH, hafif işte yüzeyi "dirseğin hemen altı", ağır işte dirseğin 10-15 cm (4-6 inç) altı önerir^[2]. Bir iş güvenliği kılavuzu, kol gevşekçe sarkarken dirseğin 5-15 cm (2-6 inç) altını verir ve güç gerektiren işte yüzeyin alçalmasını önerir^[3]. İkisi de iş yeri içindir; mutfağa özgü bir değer değildir.

Önerimiz şu: mutfakta giydiğiniz ayakkabıyla dik durun, kolunuz yanınızda gevşek sarkarken yerden dirseğinizin altına kadar ölçün. Bu sayıdan 5-15 cm çıkarın ve çıkan aralığa düşen yüksekliği seçin. Dirsek yüksekliğiniz 100 cm ise aralık 85-95 cm olur; 90 cm hem bu aralığa hem EN 1116 seçeneklerine uyar. Mutfağı iki kişi kullanıyorsa ölçüyü tezgâhta en çok çalışan kişiye göre alın.

Tezgâh ve alt dolap derinliği

EN 1116 tezgâh derinliği için en az 60 cm önerir ve bu değeri ankastre cihazların derinliğine bağlar^[1]. Önerimiz 60-65 cm: tezgâhı gövde ile kapak kalınlığının toplamından birkaç santim derin seçin, böylece kapakların önüne taşar. Dolap gövdesi tezgâhtan kısa kalır; önerimiz 56-60 cm, kesin ölçü üreticinin kataloğundadır.

Bazı kaynaklarda "tezgâh genişliği" diye geçen ölçü, tezgâhın duvardan öne doğru bu derinliğidir. Tezgâhın boyu ise duvar uzunluğuyla birlikte aşağıda, modül toplamında hesaplanır.

Üst dolap: derinlik ve tezgâhla arası

EN 1116 üst dolap derinliği için en az 31, en çok 40 cm verir. Alt sınır tabakların sığması, üst sınır 60 cm'lik tezgâhın önünde rahat erişim içindir^[1]. Önerimiz 31-35 cm.

Tezgâh ile üst dolabın alt yüzü arasında standart en az 45 cm ister^[1]. Önerimiz 50-60 cm: ara büyüdükçe üst rafa uzanmak zorlaşır, küçüldükçe tezgâhın arka kısmı dolabın altında kalır.

Ocak ile davlumbaz arasındaki mesafeyi standart vermez, ocak ve davlumbaz üreticilerine bırakır^[1]. Ölçüyü seçtiğiniz iki cihazın montaj kılavuzundan alın; ocak üstündeki dolap bu mesafeye göre kısalır.

Tavana kadar üst dolap düşünüyorsanız hesap basit: tavan yüksekliğinden tezgâh yüksekliğini ve aradaki mesafeyi çıkarın. 2,60 m tavanlı bir mutfakta 90 cm tezgâh ve 55 cm arayla üst dolaba 115 cm kalır. Bu yükseklik tek parça bir dolapla ya da iki sıra dolapla doldurulur; üst sıraya merdivensiz uzanılmadığı için az kullanılan eşyaya ayırın. Konutta tavanın alt sınırı için tavan yüksekliği yazımıza bakın.

Modül genişlikleri ve ankastre nişleri

Ankastre cihaz bir dolabın yerini alıyorsa EN 1116 nişin genişliğini 45 ya da 60 cm olarak tanımlar. Cihaz bir dolap gövdesinin içine yerleşiyorsa dolabın nominal genişliği 40, 50, 60 ya da 90 cm olur; nişin iç genişliği iki yan panel kadar dardır^[1]. Tezgâh altına giren cihazın nişi 85, 90 ve 95 cm'lik tezgâhta en az 82, 87 ve 92 cm yüksekliktedir^[1].

Fırın, bulaşık makinesi, buzdolabı ve ocağın montaj ölçüsünü modelin kılavuzundan alın; nişi cihaz seçildikten sonra kesinleştirin. Diğer modüllerin genişliğini üretici belirler ve markadan markaya değişir. Mutfak Dolabı Planlama Hesaplayıcı'da alt dolap için 15, 30, 40, 45, 60, 80 ve 90 cm seçenekleri var; bunlar planlama için seçtiğimiz genişlikler, standart değil.

Mutfak çekmece ölçüleri

Çekmecenin genişliğini içine girdiği alt dolap modülü, derinliğini rayın boyu, yüksekliğini içine koyacağınız eşya belirler. Ray, dolabın iç derinliğine sığan en uzun boyda seçilir.

Yükseklik sınıfı	Çekmece yanı yüksekliği	Ne sığar (önerimiz)
N	66,5 mm	Çatal-bıçak, küçük eşya
M	90,5 mm	Mutfak gereçleri
K	128,5 mm	Tabak, kâse
C	177 mm	Tencere
F	241 mm	Uzun tencere, şişe

Yükseklikler bir üreticinin (Blum LEGRABOX) programından; aynı sistemde ray boyları 270-650 mm arasında^[4]. Başka markalarda ölçüler değişir, kesin ölçüyü seçtiğiniz sistemin kataloğundan alın.

Baza ve alt dolap gövde yüksekliği

EN 1116 bazaya, altının temizlenebilmesi için en az 8 cm yükseklik verir. Dikeyde hareket eden alt dolaplarda EN 14749:2016'ya göre en az 10 cm gerekir^[1]. Önerimiz 10-15 cm.

Tezgâh yüksekliği üç parçanın toplamıdır: baza, dolap gövdesi ve tezgâh kalınlığı. Örneğin 10 cm baza, 76 cm gövde ve 4 cm kalınlıkta tezgâh 90 cm eder. Gövde yüksekliği üreticinin kataloğunda, tezgâh kalınlığı seçtiğiniz malzemede sabittir; ayarlı baza ayakları birkaç santimlik ince ayara izin verir.

Duvarı ölçmek ve modülleri toplamak

Duvarı üç yükseklikte ölçün: yere yakın, tezgâh hizasında ve üst dolap hizasında. Duvar düz olmayabilir; en kısa ölçüyü esas alın ve sıva, fayans bittikten sonra ölçüyü tekrarlayın. Modüllerin toplamı duvara tam oturmazsa kalan boşluk dolgu parçasıyla kapatılır; payını üreticiyle konuşun.

Örnek olarak 430 cm'lik bir duvar: buzdolabı 70, dolap 60, ocak 60, dolap 60, evye 80, dolap 40 ve 60 cm. Toplam 70 + 60 + 60 + 60 + 80 + 40 + 60 = 430 cm. Evyenin bir yanında 60, öbür yanında 40 + 60 = 100 cm kesintisiz tezgâh kalır; ocağın iki yanında 60'ar cm.

Bu dizilim Mutfak Dolabı Planlama Hesaplayıcı'nın açılış örneğidir. Duvar uzunluğunu kendi ölçünüze çekin, modülleri değiştirin; kaç modülün sığdığını ve kalan boşluğu araç gösterir.

Çalışma alanı ve koridor ölçüleri

Dolapların arasındaki tezgâh payını ve koridoru ABD'deki mutfak ve banyo sektörü birliği NKBA'nın kılavuzu tarif eder. Bunlar öneridir, Türkiye'de yönetmelik değildir.

Ölçü	NKBA önerisi
Çalışma üçgeni (buzdolabı, evye, ocak)	her kenar 1,2-2,7 m, üç kenar toplamı en fazla 7,9 m
Çalışma koridoru (tezgâh önleri arası)	tek kişi en az 107 cm, birden çok kişi en az 122 cm
Mutfaktan geçen yol	en az 91 cm
Evyenin iki yanı	bir yanda en az 61 cm, öbür yanda en az 46 cm tezgâh
Evye yanında hazırlık alanı	en az 91 × 61 cm kesintisiz tezgâh
Ocağın iki yanı	bir yanda en az 30 cm, öbür yanda en az 38 cm
Buzdolabının yanı	kulp tarafında en az 38 cm tezgâh
Bulaşık makinesi	evyenin kenarından en çok 91 cm uzakta

Değerler NKBA kılavuz 3, 6, 7, 11, 12, 13, 16 ve 17'den, inçten santimetreye yuvarlandı^[5]. Yukarıdaki 430 cm örneğinde evyenin yanlarında 60 ve 100 cm, ocağın yanlarında 60'ar cm kalır; ikisi de kılavuz 11 ve 17'yi tek tek karşılar. NKBA, iki çalışma alanı aynı tezgâhı paylaşıyorsa daha uzun bir tezgâh ister: uzun olan pay artı 12 inç, yani yaklaşık 30 cm (kılavuz 24)^[5]. Bu örnekte ocakla evye ve buzdolabıyla ocak arasındaki 60 cm'lik modüller bu birleşik ölçünün (yaklaşık 69-76 cm) altında kalır; iki kişi aynı anda çalışacaksa bu araları büyütün. L, U ve ada yerleşimlerinde bu ölçülerin nasıl uygulandığını mutfak planlama ve yerleşim tipleri yazımızda anlattık.

Türkiye'de yönetmeliğin mutfak için verdiği ölçü alandır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğine göre her müstakil konutta net alanı en az 3,30 m², dar kenarı en az 1,50 m olan bir mutfak ya da yemek pişirme yeri bulunur (madde 29/1)^[6]. Diğer odaların alt sınırları minimum oda ve salon ölçüleri yazımızda.

Sipariş öncesi kontrol listesi

• Duvar: üç yükseklikte ölçüldü, en kısa değer alındı; köşeler gönyesinde mi bakıldı.
• Tavan, kiriş, kolon: net tavan yüksekliği ve üst dolabı kesen kiriş ya da kolon plana yazıldı.
• Pencere: denizlik tezgâhın üstünde kalıyor, kanat açılırken tezgâha ya da bataryaya çarpmıyor.
• Tesisat: su, gider, gaz ve priz noktaları evye, bulaşık makinesi, ocak ve fırın yerleriyle eşleşiyor.
• Baca: yönetmelik bağımsız bölüm mutfaklarında en az bir aspiratör bacası ister (madde 33/10)^[6]; davlumbazın bacaya giden yolu üst dolaplardan önce belirlendi.
• Cihazlar: fırın, ocak, davlumbaz, bulaşık makinesi ve buzdolabının modeli seçildi, montaj ölçüleri kılavuzdan alındı.
• Açılımlar: buzdolabı kapağı, köşede karşılaşan çekmeceler ve bulaşık makinesi kapağı birbirini kesmiyor.
• Yükseklik: kullanıcının dirsek yüksekliği ölçüldü, tezgâh yüksekliği ve tezgâh kalınlığı yazıya geçirildi.

Sık yapılan hatalar

• Tezgâh yüksekliğini kullanıcıya göre değil, kataloğun varsayılan değerine göre kabul etmek.
• Köşe dolabını döner raf ya da çekmece gibi bir donanım olmadan bırakmak: köşenin arkasına uzanılamaz.
• Priz yerlerini dolap yerleşimi kesinleşmeden açtırmak.
• Ocak üstü dolabın yüksekliğini davlumbazın kılavuzuna bakmadan belirlemek.

Mutfağı planlarken yanındaki mekânların ölçüleri de lazım olur: banyo ve ıslak hacim ölçüleri ve kapı ve pencere ölçüleri. Duvar ölçünüz ve cihaz listeniz hazırsa sıradaki adım yerleşim planı: ölçüleri bize gönderin, genellikle aynı gün dönüş yapıyoruz. Mutfağı baştan tasarlatmak isterseniz iç mimarlık hizmetimize bakın.