Mutfak planlaması dolapla değil, ölçüyle ve yeri kolay değişmeyen noktalarla başlar: su ve gider, gaz, baca, pencere ve kapı. Yerleşim tipini, yani tek duvar, L, U, paralel, ada ya da yarımada seçeneğini, bu noktalar ile odanın dar kenarı belirler. Dolap modülleri en son dizilir. Aşağıda beş adımlık sırayı, her yerleşimin hangi mutfağa uyduğunu ve tezgâhlar arası geçişlerin kaynaklı ölçülerini bulacaksınız.
Mutfak yerleşim tipleri ve hangi mutfağa uydukları
| Yerleşim | Uyduğu mutfak | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Tek duvar (düz) | Dar, uzun mutfak; salona açılan mutfakta tek duvar | Buzdolabı, evye ve ocak aynı sırada kalır; tezgâh uzunluğu duvarla sınırlı |
| L | Köşesi olan, kareye yakın orta boy mutfak; yemek masasına yer kalır | Köşe dolabı plansız kalırsa kullanılamayan hacme döner |
| U | Üç duvarı dolaba ayrılabilen geniş mutfak | Karşılıklı kollar arası en az 107 cm; duvarlardan biri kapı ya da pencereyle kesiliyorsa uymaz |
| Paralel (koridor) | İki uzun duvarı karşılıklı, kısa kenarında kapı olan mutfak | Duvardan duvara en az 227 cm; iki uçta kapı varsa mutfak geçit olur |
| Ada | Salonla birleşen geniş, açık mutfak | Duvar tezgâhı ve ada ile birlikte, oturmasız adada bizim hesabımızla yaklaşık 318 cm genişlik |
| Yarımada | Adaya genişliği yetmeyen açık mutfak; L ya da U'nun bir kolu odaya uzanır | Geçiş tek uçtan; ocak konacaksa arkasında tezgâh payı |
"Uyduğu mutfak" sütunu bizim değerlendirmemiz. Genişlik rakamları NKBA ve EN 1116'dan geliyor; nasıl hesaplandıkları üçüncü adımda.
Planlamanın sırası: beş adım
1. Ölçü alın
Her duvarın uzunluğunu, tavan yüksekliğini, pencerenin yerini ve alt kotunu (döşemeden yüksekliğini), kapının genişliğini ve hangi yöne açıldığını kaydedin. Duvar uzunluğunu tezgâh hizasında ve daha yukarıda iki kez ölçün; sıvalı duvar her yükseklikte aynı çıkmayabilir. Odanın dar kenarı, hangi yerleşimin sığacağını gösteren ilk sayıdır.
2. Sabit noktaları plana işleyin
Sabit nokta, yerini değiştirmek tesisat ya da yapı işi gerektiren her şeydir. Bunlar plana dolaptan önce çizilir.
- Su ve gider. Evyenin yeri gider hattına bağlıdır. Gider borusu eğimle akar; evyeyi hattan uzaklaştırdıkça boru dolap altında ya da döşemede yer ister. Apartmanda bütün katlardan geçen düşey gider hattı yerinde kalır.
- Gaz ve ocak. Gaz tesisatı yetkili firmanın projesiyle yapılır ve değiştirilir. Ocağı taşımayı düşünüyorsanız bunu plan aşamasında o firmaya sorun.
- Baca ve davlumbaz. Davlumbazın havayı atacağı yer, ocağın yerini sınırlar. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği mutfak havalandırmasının oda ve banyo havalandırmalarıyla aynı boşluğa açılamayacağını yazar (md. 29/6)[2]. Mevcut bir bacaya bağlamadan önce o bacanın neye hizmet ettiğini öğrenin.
- Pencere. NKBA, ocağın açılır pencerenin altına konmamasını önerir (kılavuz 20)[1]. Pencerenin alt kotu tezgâh yüksekliğinin altındaysa tezgâh pencereyi keser; bunu ölçerken not edin.
- Kapı. NKBA, giriş kapısının cihazların kullanımına, cihaz kapaklarının da birbirine engel olmamasını önerir (kılavuz 2)[1]. Kapının açılma yayını ve buzdolabı, fırın, bulaşık makinesi kapaklarını planda çizin.
3. Yerleşim tipini seçin
Bu adımdaki ölçüler iki kaynaktan geliyor. NKBA (National Kitchen & Bath Association), ABD'deki mutfak ve banyo tasarımcılarının meslek kuruluşudur ve ölçüleri inç cinsinden verir. Santimetreler NKBA'nın kendi milimetre karşılıklarından yuvarlandı. Bunlar Amerikan meslek kuruluşunun önerisidir, Türkiye'de yönetmelik değildir.
| Ölçü | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Çalışma koridoru, tek kişi (karşılıklı tezgâh, boy dolap ya da cihaz önleri arası) | en az 42 inç (107 cm) | NKBA kılavuz 6[1] |
| Çalışma koridoru, birden fazla kişi | en az 48 inç (122 cm) | NKBA kılavuz 6[1] |
| Yürüme yolu | en az 36 inç (91 cm) | NKBA kılavuz 7[1] |
| U mutfakta karşılıklı kollar arası, tekerlekli sandalye kullanımı | 60 inç (152 cm) | NKBA kılavuz 6, erişilebilirlik (ICC A117.1)[1] |
| Tezgâh derinliği | en az 60 cm | EN 1116:2018[3] |
Bu değerlerle yerleşimlerin istediği genişlik toplama işlemiyle çıkıyor. Paralel mutfakta iki tezgâh (60 + 60 cm) ve aradaki koridor (107 cm) duvardan duvara en az 227 cm eder. İki kişi aynı anda çalışacaksa bu 242 cm'e çıkar. U mutfağın karşılıklı kolları için de aynı hesap geçerli.
Duvar tezgâhının önünde ada istiyorsanız bizim hesabımız dört ölçüyü toplar: tezgâh (60 cm), koridor (107 cm), ada (60 cm, duvar tezgâhıyla aynı derinlikte varsayarak) ve adanın arkasında NKBA'nın yürüme yolu önerisi (91 cm). Toplam 318 cm, iki kişilik koridorla 333 cm. Bu, adada oturma olmadığı varsayımıyla yapılmış bir hesap: adanın arkasında oturulacak ve arkadan geçilecekse NKBA o geçiş için en az 44 inç (112 cm) önerir (kılavuz 8)[1], toplam da büyür. Ocak, adada çalışma tezgâhıyla aynı yükseklikteyse NKBA arkasında da en az 9 inç (23 cm) tezgâh bırakılmasını önerir (kılavuz 17)[1].
Türkiye'deki alt sınır ise çok daha dar. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği konutta mutfak ya da yemek pişirme yerinin net alanını en az 3,30 m², dar kenarını en az 1,50 m tutar (md. 29/1)[2]. Bu genişlikte 60 cm tezgâhın önünde 90 cm geçiş kalır; karşıya ikinci bir tezgâh sığmaz, tek duvar ya da kısa kolu uç duvarda olan bir L kalır. Mutfak nişini oturma odasıyla aynı mekânda düzenlerseniz alan, iki mekân için öngörülen en az alanların toplamı kadar olmalıdır (md. 29/4)[2]; ayrıntısı minimum oda ve salon ölçüleri yazısında.
4. Çalışma bölgelerini yerleştirin
NKBA mutfağı üç ana çalışma bölgesine ayırır: pişirme yüzeyi, bulaşık ve hazırlık evyesi, buzdolabı. Her bölge cihazın kendisi ve yanındaki tezgâhtan oluşur (kılavuz 3)[1]. Yerleştirirken NKBA'nın üç önerisi işinize yarar:
- Tek evye varsa ocağa ve buzdolabına bitişik ya da karşılarında olsun (kılavuz 10)[1].
- Buzdolabı ya da boy dolap gibi tavana kadar yüksek, tam derin bir eleman iki ana bölgenin arasına girmesin (kılavuz 4)[1].
- Evin ana geçiş yolu bu üç bölgenin arasından geçmesin (kılavuz 5)[1].
Bu üç bölgenin oluşturduğu çalışma üçgenini ve evye ile ocak arasındaki hazırlık tezgâhını mutfak dolabı ölçüleri yazısında anlattık; burada tekrar etmiyoruz.
5. Modülleri dizin
Dolaplar en son, sabit noktaların ve çalışma bölgelerinin arasına dizilir. NKBA her cihazın yanında boş tezgâh, yani tencereyi ya da tabağı bırakacağınız bir pay önerir:
| Nerede | NKBA önerisi |
|---|---|
| Evyenin iki yanı | bir yanda en az 24 inç (61 cm), öbür yanda en az 18 inç (46 cm) (kılavuz 11) |
| Ocağın iki yanı | bir yanda en az 12 inç (30,5 cm), öbür yanda en az 15 inç (38 cm) (kılavuz 17) |
| Buzdolabı | kulp tarafında en az 15 inç (38 cm) ya da karşısında en fazla 48 inç (122 cm) uzakta aynı pay (kılavuz 16) |
| Bulaşık makinesi | yakın kenarı evyenin yakın kenarına en fazla 36 inç (91 cm) (kılavuz 13) |
Değerler NKBA kılavuzundan[1]. Modül genişliklerini ve ankastre cihaz boşluklarını mutfak dolabı ölçüleri yazısındaki tablodan alın; EN 1116 ankastre boşlukları 45 ve 60 cm genişliğe göre tanımlar[3]. Duvara kaç modülün sığdığını ve kalan boşluğu kendi duvar ölçünüzle deneyin. Mutfak Dolabı Planlama Hesaplayıcı modülleri duvar boyunca dizer; buzdolabını sürükleyerek yerini değiştirebilirsiniz.
Planlamada yapılan hatalar
- Dolabı seçip tesisatı sonra aramak. Evye ve ocak, gider ve gaz hattı bilinmeden yerleşmez.
- Paralel mutfağın iki ucuna kapı açmak. Mutfak evin geçidine döner; NKBA ana geçişin çalışma bölgeleri arasından geçmemesini önerir.
- Adayı tek başına ölçmek. Adanın kendisi kadar çevresindeki koridor da yer ister; toplam genişliği hesaplamadan ada kararı vermeyin.
- Ocağı açılır pencerenin altına koymak. NKBA bunu önermez.
- Buzdolabının yanına tezgâh bırakmamak. Buzdolabından çıkanı bırakacak yer kalmaz.
Sonraki adım
Ölçüleri aldıysanız planı önce kendiniz deneyin: kendi duvar ölçünüzle Mutfak Dolabı Planlama Hesaplayıcı'da modülleri dizin. Mutfak küçükse ve salona açmayı düşünüyorsanız küçük mekânları ferah gösteren yöntemler işinize yarar. Duvar kaldırma ya da tesisat taşıma işin içine giriyorsa planı kimin çizmesi gerektiğini ev yenilemede usta mı mimar mı yazısında anlattık.
Mutfağın tamamını tesisattan dolaba birlikte planlamak isterseniz iç mimarlık hizmetimize bakın. Ölçülerinizi ve tesisatın yerini gösteren bir fotoğrafı bize gönderin; genellikle aynı gün dönüş yapıyoruz.
Kaynaklar
- [1]NKBA Kitchen Planning Guidelines with Access Standards, kılavuz 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 13, 16, 17 ve 20. National Kitchen & Bath Association (ABD meslek kuruluşu); ücretsiz yayımlanan, kod atıfları 2015 International Residential Code esaslı baskı; NKBA'nın ücretli 5. baskısı 2026'da çıktı ve kılavuz numaraları farklı olabilir. Türkiye'de yönetmelik değil, öneridirSon kontrol: 16 Ekim 2026
- [2]Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, madde 29/1, 29/4 ve 29/6 (yapı piyesleri ve ölçüleri). Resmî Gazete, 3 Temmuz 2017, sayı 30113Son kontrol: 16 Ekim 2026
- [3]EN 1116:2018 Mutfak mobilyası: mutfak mobilyası ve mutfak cihazları için koordinasyon ölçüleri. Avrupa standardı EN 1116:2018; değerler CATAS'ın standart üzerine teknik özetinden (Haziran 2018)Son kontrol: 16 Ekim 2026
Sıkça Sorulan Sorular
Mutfak planlaması nasıl yapılır?
Beş adımda yapılır. Önce ölçü alın, sonra su ve gider, gaz, baca, pencere ve kapıyı plana işleyin. Odanın dar kenarına göre yerleşim tipini seçin. Buzdolabı, evye ve ocağı birbirine yakın yerleştirin, dolap modüllerini en son dizin. Kendi duvar ölçünüzle denemek için <a href="/araclar/mutfak-dolabi-planlama-hesaplayici/">Mutfak Dolabı Planlama Hesaplayıcı</a>'yı kullanabilirsiniz.
Mutfak planlarken ilk neye bakılır?
Yeri kolay değişmeyen noktalara: su ve gider hattı, gaz tesisatı, baca, pencere ve kapı. Evyenin yeri gider hattına, ocağın yeri gaz ve davlumbaz çıkışına bağlıdır. Gaz tesisatı yetkili firmanın projesiyle yapılır; ocağı taşımayı düşünüyorsanız bunu plan aşamasında sorun.
L mutfak mı U mutfak mı?
Dar kenara bağlı. U mutfakta karşılıklı iki kol arasında NKBA'nın önerdiği en az 107 cm (42 inç) çalışma koridoru kalmalı. İki kolun tezgâh derinliğiyle birlikte bu en az 227 cm genişlik eder. Bu genişlik yoksa ya da duvarlardan biri kapı veya pencereyle kesiliyorsa L yerleşim daha uygundur.
Ada mutfak için ne kadar alan gerekir?
Tek bir m² değeri yok; belirleyen genişlik. NKBA, duvar tezgâhı ile ada arasında tek kişi için en az 107 cm, birden fazla kişi için 122 cm çalışma koridoru önerir. Adanın arkası geçişse NKBA'nın yürüme yolu önerisini (36 inç) uygularsak 91 cm kalır. EN 1116'nın en az 60 cm tezgâh derinliğiyle ve 60 cm derin bir adayla toplandığında bizim hesabımız yaklaşık 318 cm eder; adada oturma varsa arkadaki pay büyür. Koridor ölçüleri NKBA'nın önerisidir; ikisi de Türkiye'de yönetmelik değildir.
Paralel mutfakta iki tezgâh arası ne kadar olmalı?
NKBA, karşılıklı tezgâhlar arasındaki çalışma koridorunu tek kişilik kullanımda en az 42 inç (107 cm), birden fazla kişide en az 48 inç (122 cm) önerir. Ölçü tezgâh önlerinden, boy dolap ya da cihaz önlerinden alınır. İki tezgâhın en az 60'ar cm derinliğiyle birlikte duvardan duvara en az 227 cm gerekir.
Dar mutfak için hangi yerleşim uygun?
Tek duvar yerleşim. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 29/1'e göre mutfağın dar kenarı en az 1,50 m olabilir; bu genişlikte 60 cm tezgâhın önünde 90 cm geçiş kalır, karşıya ikinci bir tezgâh sığmaz. Paralel yerleşim için en az 227 cm gerekir.
